Cuộc đua xe điện (EV) toàn cầu đã chuyển sang giai đoạn mới, nơi lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở công nghệ mà là khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng từ gốc đến ngọn. Trung Quốc hiện đang giữ vị thế áp đảo nhờ vào việc làm chủ các nguyên liệu chiến lược, quy trình sản xuất pin, và đặc biệt là hệ thống logistic toàn cầu, tạo ra một lợi thế tổng hợp mà các nền kinh tế lớn khác khó có thể san lấp.

Kiểm soát từ gốc: Làm chủ Pin và Nguyên liệu chiến lược

Sức mạnh cốt lõi của Trung Quốc bắt nguồn từ khả năng kiểm soát tài nguyên. Trong khi nhiều quốc gia phương Tây còn đang vật lộn trong việc đảm bảo nguồn cung nguyên liệu thô và xây dựng nhà máy, Trung Quốc đã đi trước một bước khi kiểm soát gần như toàn bộ quy trình tinh luyện các thành phần thiết yếu cho pin như Lithium và Graphite, cũng như sản xuất Cathode và Anode.

Hơn thế nữa, việc kiểm soát chuỗi cung ứng đất hiếm – nguyên liệu không thể thiếu để sản xuất nam châm vĩnh cửu trong động cơ xe điện – càng gia tăng ưu thế chiến lược của Trung Quốc đối với toàn bộ hệ sinh thái EV. Theo ITIF, Trung Quốc hiện nắm tới 77% công suất sản xuất pin xe điện toàn cầu, tạo ra một lợi thế nền tảng vững chắc.

Chi phí sản xuất thấp kỷ lục và Tốc độ "Thần tốc"

Kiểm soát chuỗi cung ứng từ A đến Z đã giúp các hãng xe Trung Quốc tối ưu hóa chi phí triệt để. Giá trung bình một chiếc EV bán tại thị trường Trung Quốc năm 2024 chỉ khoảng 34.000 USD, thấp hơn rất nhiều so với mức 55.000 USD tại Mỹ.

Sự ổn định và chi phí thấp của nguồn cung pin cũng là động lực thúc đẩy tốc độ đổi mới "không tưởng" tại Trung Quốc. Một mẫu xe điện mới thường chỉ mất khoảng 18 tháng để phát triển – nhanh gấp ba lần tốc độ trung bình của các hãng xe phương Tây.

Hoàn thiện bức tranh: Lợi thế Logistic và Xuất khẩu Toàn cầu

Sức mạnh của Trung Quốc trong ngành xe điện không dừng lại ở nhà máy lắp ráp. Họ còn làm chủ khâu cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng: chuỗi logistic và vận tải biển toàn cầu.

Thông qua việc kiểm soát các hãng vận tải biển lớn và đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống cảng biển quốc tế, các nhà sản xuất Trung Quốc không chỉ tạo ra EV giá rẻ mà còn có thể vận chuyển chúng đến thị trường quốc tế với chi phí thấp kỷ lục.

Lợi thế logistic toàn cầu này đóng vai trò là đòn bẩy xuất khẩu mạnh mẽ, đảm bảo rằng EV Trung Quốc duy trì được mức giá cạnh tranh không thể đánh bại ở điểm bán cuối cùng.

Những điểm yếu khiến phương Tây bị bỏ lại

Sự tụt lại nhanh chóng của các nhà sản xuất ô tô châu Âu và Mỹ không chỉ do Trung Quốc quá mạnh, mà còn xuất phát từ những rào cản mang tính cấu trúc và quản trị tại chính các tập đoàn truyền thống:

·  Bộ máy cồng kềnh và quy trình chậm chạp: Mô hình quản trị truyền thống đã kìm hãm tốc độ triển khai công nghệ mới. Một giám đốc của Volkswagen từng thú nhận với Financial Times rằng tốc độ triển khai công nghệ ở Trung Quốc khiến họ choáng ngợp, vì "chúng tôi mất ba năm để đưa một bản cập nhật phần mềm lên xe, còn họ làm điều đó trong vài tháng."

·  Chi phí cấu trúc cao: Cấu trúc chi phí lao động, hợp đồng cứng nhắc và vận hành tại châu Âu và Mỹ không cho phép các hãng xe bán một mẫu xe điện với giá dưới 25.000 USD mà vẫn đảm bảo lợi nhuận. Điều này tạo ra một khoảng trống lớn về phân khúc giá rẻ mà các mẫu xe Trung Quốc dễ dàng lấp đầy.

·  Chuỗi cung ứng phân mảnh: Sự thiếu đồng bộ trong chuỗi cung ứng linh kiện và pin tại phương Tây, cùng với việc chưa làm chủ được nguồn nguyên liệu thô, đã cản trở khả năng tối ưu hóa chi phí và tăng tốc sản xuất hàng loạt theo nhu cầu thị trường.

·  Tốc độ cập nhật phần mềm chậm: Đây là điểm yếu chí mạng trong kỷ nguyên xe điện, khi phần mềm và AI là cốt lõi. Trong khi xe Trung Quốc liên tục cập nhật, xe phương Tây gần như bị "đóng băng" sau khi xuất xưởng, khiến chúng nhanh chóng lỗi thời so với các đối thủ châu Á về mặt trải nghiệm người dùng.

Thách thức đòi hỏi sự thay đổi toàn diện

Với sức mạnh tổng hợp từ kiểm soát nguyên liệu, chi phí thấp, tốc độ phát triển và ưu thế logistic, Trung Quốc đang thiết lập một tiêu chuẩn toàn cầu về giá, phần mềm và pin. Đây là một cuộc chiến vị thế kinh tế của thế kỷ 21, và các hãng xe phương Tây buộc phải thay đổi toàn diện mô hình quản trị và chuỗi cung ứng nếu muốn tồn tại và cạnh tranh.